91 godina od smrti Mihajla Pupina – naučnik, preduzetnik i čovek koji je pomogao da Banat ostane u Srbiji
Na današnji dan, 12. marta 1935. godine, preminuo je jedan od najvećih srpskih naučnika i dobrotvora – Mihajlo Pupin. Rođen u banatskom selu Idvor 1858. godine, Pupin je postao svetski priznati fizičar, profesor na Columbia University i pronalazač čiji su patenti promenili razvoj telekomunikacija. Ipak, njegov značaj ne leži samo u nauci – bio je i uspešan preduzetnik, diplomata i veliki dobrotvor Srbije.
Preduzetnički duh i poslovni uspeh
Pupin je bio jedan od retkih naučnika koji je uspeo da svoje izume pretvori u ozbiljan poslovni uspeh. Njegov najpoznatiji pronalazak, tzv. Pupinovi kalemovi, omogućio je prenos telefonskog signala na velike udaljenosti. Patente za ovu tehnologiju prodavao je velikim svetskim kompanijama, među kojima su i Bell Telephone Company i Siemens.
Zahvaljujući tim poslovima stekao je značajan kapital, koji mu je omogućio dalja istraživanja, ali i veliki filantropski rad. Njegovi izumi primenjivani su na prvim velikim telefonskim linijama u Evropi i Americi, uključujući veze između velikih gradova i razvoj transatlantskih komunikacija.
Pupin je, međutim, novac uglavnom ulagao u obrazovanje i razvoj srpskog naroda – stipendije, škole, biblioteke i kulturne institucije.
Kako je Pupin pomogao da Banat ostane u Srbiji
Jedan od najvažnijih političkih trenutaka u Pupinovom životu dogodio se nakon Prvog svetskog rata. Na Paris Peace Conference učestvovao je kao savetnik jugoslovenske delegacije.
U tom trenutku Rumunija je tražila da joj pripadne ceo Banat. Pupin je, koristeći svoj veliki ugled u Sjedinjenim Američkim Državama i prijateljstvo sa američkim predsednikom Woodrow Wilson, uspeo da utiče na odluku međunarodne zajednice.
U memorandumu koji je poslao Vilsonu izneo je istorijske i etničke argumente o srpskom stanovništvu u Banatu. Zahvaljujući njegovom lobiranju, zapadni deo Banata ostao je u sastavu tadašnje države Srba, Hrvata i Slovenaca, odnosno današnje Srbije.
Zbog toga ga mnogi istoričari nazivaju čovekom koji je „sačuvao Banat“.
Da li Pupinove institucije i danas postoje?
Iako Pupin nije imao klasične privatne kompanije koje bi opstale do danas, njegovo ime nose brojne naučne i obrazovne institucije. Najpoznatija među njima je Mihajlo Pupin Institute u Beogradu, osnovan 1959. godine.
Institut je decenijama bio jedan od ključnih centara razvoja elektronike i računarstva u Jugoslaviji, a njegovi inženjeri razvijali su računarske sisteme i industrijske tehnologije koje su se koristile u energetici i industriji.
Pupin je tokom života osnovao i nekoliko fondova i zadužbina iz kojih su finansirane stipendije za siromašne učenike i studente u Srbiji.
Porodica i potomci
Mihajlo Pupin imao je samo jedno dete – ćerku Barbaru. Kroz njenu porodicu Pupin ima potomke koji danas žive uglavnom u Sjedinjenim Američkim Državama. Među poznatim naslednicima pominje se njegova praunuka Justina Pupin Košćal.
Iako porodica nije brojna, Pupinovo nasleđe živi kroz brojne institucije, nagrade, škole i fondacije koje nose njegovo ime.
Nasleđe velikog naučnika
Pupin je preminuo u Njujorku 1935. godine, ali je iza sebe ostavio ogromno naučno, političko i humanitarno nasleđe. Bio je profesor, inovator, diplomata i dobrotvor koji je svoj ugled i bogatstvo koristio da pomogne zemlji iz koje je potekao.
Njegova životna priča – od siromašnog pastira iz Banata do svetski priznatog naučnika – i danas predstavlja jednu od najinspirativnijih biografija u istoriji srpske nauke.